Ga naar inhoud
DataDream
← Alle artikelen
Zorg7 min

AI in de zorg: geen vervanging maar ondersteuning

Laurens van Dijk, oprichter van DataDream

Laurens van Dijk

Agentic Engineer, DataDream

Delen

Op congressen gaat het over AI die kanker eerder ziet dan een radioloog. In de dagelijkse praktijk zit de eerste winst ergens anders: in het verslag na een consult, de codering van een behandeling en de vraag welke patiënt eerst gebeld moet worden. Minder spectaculair, maar daar gaat nu tijd verloren die naar de patiënt had gekund.

In dit stuk loop ik langs wat AI in de zorg al doet, waar de grenzen liggen en hoe een zorgorganisatie verstandig begint.

Wat betekent AI voor zorgprofessionals?

AI verandert vooral het administratieve deel van het werk: verslaglegging, codering, triage en terugbelafspraken. Daar verliezen artsen en verpleegkundigen tijd, en daar kan AI helpen zonder dat een patiënt direct risico loopt. AI die meekijkt bij een diagnose is een ander verhaal, met veel zwaardere eisen aan validatie.

De technologie zelf is meestal het probleem niet. Het lastige zit in de inbedding: de koppeling met het EPD (HiX, Epic of Nedap), verwerking die aan de AVG voldoet en zorgprofessionals die de tool ook echt willen gebruiken.

Uitlegbaarheid

Eén eis is hard: je moet kunnen nagaan hoe een AI tot zijn conclusie komt. Een systeem dat "verhoogd risico" meldt zonder uitleg, helpt een arts niet en maakt de vraag wie aansprakelijk is alleen lastiger. Voor administratieve AI ligt de lat lager, voor diagnostische AI is uitlegbaarheid een voorwaarde.

Dit speelt ook landelijk. In het programma AI4HEALTH, onder leiding van prof. dr. Carl Moons van het UMC Utrecht, werken tientallen partners aan het toepassen en opschalen van AI in de zorg, en aan richtlijnen voor verantwoord gebruik.

AI als hulpmiddel

AI neemt het werk van een arts niet over. De zorg heeft iemand nodig die verantwoordelijkheid draagt, de context van een patiënt kent en bij twijfel kan stoppen. Dat hoort bij het vak.

AI maakt ook fouten, en soms andere fouten dan een mens. Juist daarom houdt de arts de leiding en controleert die wat het systeem voorstelt.

Cardioloog Eric Topol schreef daar een boek over met een veelzeggende ondertitel: Deep Medicine: How Artificial Intelligence Can Make Healthcare Human Again. Zijn punt: als AI administratie overneemt, krijgt de zorgverlener weer tijd voor de patiënt. Op korte termijn is dat de grootste winst.

Hoe wordt AI nu al gebruikt in de zorg?

Diagnostiek en behandeling

Met de WondGezond-app van het Radboudumc maken patiënten na een operatie thuis een foto van hun wond. De app controleert met AI of de wond goed geneest, en bij een goede uitkomst krijgt de patiënt direct bericht. In de radiologie helpen AI-systemen bij het beoordelen van röntgenfoto's en CT-scans. Geen van deze toepassingen werkt zonder zorgverlener erachter, en zo hoort het ook.

In 2020 verscheen in Nature een studie naar een AI-systeem van Google Health dat mammogrammen beoordeelde op borstkanker. In een vergelijking met zes radiologen presteerde het systeem beter dan elk van hen afzonderlijk. Een onderzoek is iets anders dan de dagelijkse praktijk, maar het laat zien waar het heen kan.

Voorspellen op basis van dossiers

Onderzoekers van het Mount Sinai-ziekenhuis in New York ontwikkelden Deep Patient, een model dat de elektronische dossiers van ongeveer 700.000 patiënten analyseerde om te voorspellen welke ziektes zich zouden ontwikkelen. Zo'n voorspelling is pas bruikbaar als je weet wat je ermee doet in het werk van de afdeling.

Snelheid bij een beroerte

StrokeViewer van Nicolab analyseert CT-scans van patiënten met een vermoedelijke beroerte en helpt artsen sneller te beslissen over de behandeling. Hier is tijdwinst direct medische winst, want bij een beroerte telt elke minuut.

Waar zorg-AI op vastloopt

In Nederland staat of valt AI in de zorg bij drie dingen: de kwaliteit en bescherming van gegevens (AVG en de NEN 7510-norm voor informatiebeveiliging), uitlegbaarheid, en aansprakelijkheid bij fouten. Over dat laatste is juridisch nog niet alles uitgekristalliseerd, en dat maakt besturen voorzichtig.

Daarbovenop komt de koppeling met het EPD. Een tool die niet terugschrijft naar HiX of Epic, wordt voor de meeste instellingen een extra scherm waar niemand op inlogt. Vraag elke leverancier dus: schrijft het terug, in welk formaat, en wie houdt die koppeling bij?

Wat AI niet kan

AI in de zorg is indrukwekkend, maar niet onfeilbaar. Een model dat patronen herkent, kent de hele context van een patiënt niet: de thuissituatie, eerdere klachten, wat de partner aan de telefoon vertelde. AI toont geen empathie en neemt geen ethische beslissingen. Dat lost meer data niet op. Daarom blijft de zorgprofessional onmisbaar.

Waar het heen gaat

Een realistisch beeld is niet dat AI de diagnose stelt en de arts op OK klikt. Het gaat eerder zo: AI bereidt voor, de arts beslist, AI werkt uit.

Behandeling op maat

AI kan helpen om een behandeling beter af te stemmen op een patiënt, op basis van eerdere behandelingen, labuitslagen en literatuur. Dat is niet voor elke aandoening even relevant. In de oncologie en de chronische zorg is het onderzoek het verst.

Minder administratie

Als AI administratieve taken overneemt, houden zorgverleners meer tijd over voor het contact met patiënten. Op korte termijn is dat de grootste winst, en die wordt makkelijk onderschat omdat hij niet spectaculair is.

Ziektes eerder opsporen

AI kan helpen om ziektes eerder te ontdekken, soms voordat er duidelijke klachten zijn. Of dat iets oplevert, hangt af van wat er daarna gebeurt: een vroeg signaal heeft alleen zin als er ook tijd en capaciteit is om het op te volgen.

Waar je vandaag kunt beginnen

Naast de grote toepassingen in de radiologie en het onderzoek zijn er praktische toepassingen waar een zorginstelling nu al mee kan beginnen.

Verslaglegging. Tools als Augmedix, Suki en Dragon van Nuance zetten een consultgesprek of notitie om in een verslag dat de arts controleert. Meet vooraf hoeveel tijd verslaglegging nu kost, zodat je na een proef weet wat het oplevert.

Triage en planning. Een systeem dat binnenkomende klachten indeelt en naar de juiste plek doorzet, kan bij een huisartsenpost of spoedeisende hulp helpen om de juiste patiënt eerst te zien. Een zorgverlener houdt het laatste woord.

Communicatie met patiënten. Antwoorden op vragen die steeds terugkomen, over medicatie, afspraken of de voorbereiding op een onderzoek, via een beveiligd patiëntenportaal. Ook buiten kantooruren, zonder dat er iemand voor hoeft te zitten.

Codering en registratie. Een voorstel voor de DBC- of ICD-10-codering op basis van het dossier, dat een medewerker controleert. Dat scheelt tijd en maakt registraties vollediger.

AVG en NEN 7510

Gezondheidsgegevens vallen onder de bijzondere persoonsgegevens van de AVG. Daarnaast geldt de NEN 7510-norm voor informatiebeveiliging in de zorg. Voor AI in de cloud met patiëntgegevens heb je in elk geval een verwerkersovereenkomst met de leverancier nodig, en patiënten moeten weten wat er met hun gegevens gebeurt. Gaan de gegevens buiten de EER, dan mag dat alleen naar een land met een passend beschermingsniveau of met extra waarborgen, zoals een modelcontract. Voor de VS hangt het ervan af of de leverancier meedoet aan het Data Privacy Framework (Autoriteit Persoonsgegevens).

Veel zorgorganisaties stellen daarbovenop zelf eisen bij de inkoop: opslag binnen de EU en geen training van modellen op hun gegevens. De AVG schrijft dat niet voor; het is een eigen keuze van de organisatie, en voor patiëntgegevens een verstandige. Een leverancier die op deze punten geen helder antwoord heeft, is geen leverancier voor de zorg.

Voor de gevoeligste dossiers, zoals in de jeugdzorg of de ggz, kun je beter kijken naar een opzet op eigen servers of in een afgeschermde Europese cloud. Dat bespreek je per toepassing.

Klein beginnen

AI in de zorg is gereedschap. De meeste winst zit op korte termijn in de laag onder de spectaculaire toepassingen: administratie, codering, triage en communicatie met patiënten. Daar geef je nu al tijd terug aan de mensen die de zorg leveren.

Begin bij een proces dat zichtbaar tijd kost, vaak de verslaglegging. Neem de koppeling met het EPD vanaf de eerste dag mee en maak de AVG en NEN 7510 harde eisen bij het kiezen van een leverancier. Zet één tool live op één afdeling en breid daarna uit.

Benieuwd hoe AI jouw zorgorganisatie kan ondersteunen? Doe de gratis AI Scan voor een eerste analyse.

Benieuwd wat AI voor jouw bedrijf kan betekenen?

Doe de gratis AI Scan en ontdek het in 1 minuut.

Start de AI Scan

Veelgestelde vragen

Vervangt AI de arts?
Nee. De zorg heeft iemand nodig die verantwoordelijkheid draagt, de context van een patiënt kent en bij twijfel kan stoppen. AI maakt soms andere fouten dan een mens, dus de arts houdt de leiding en controleert wat het systeem voorstelt. AI bereidt voor, de arts beslist, AI werkt uit.
Hoe wordt AI nu al in de Nederlandse zorg gebruikt?
In de diagnostiek, zoals de WondGezond-app van het Radboudumc, beoordeling van röntgenfoto's en CT-scans in de radiologie en StrokeViewer van Nicolab bij beroertes, altijd met een zorgverlener erachter. En in de administratie: verslaglegging met tools als Augmedix, Suki en Dragon, triage en planning, communicatie met patiënten en codering.
Welke regels gelden voor AI in de zorg?
Gezondheidsgegevens vallen onder de bijzondere persoonsgegevens van de AVG, en daarnaast geldt de NEN 7510-norm voor informatiebeveiliging. AI in de cloud met patiëntgegevens vraagt in elk geval een verwerkersovereenkomst en openheid naar de patiënt. Gaan gegevens buiten de EER, dan mag dat alleen naar een land met een passend beschermingsniveau of met extra waarborgen, zoals een modelcontract. Veel zorgorganisaties eisen daarnaast zelf opslag binnen de EU en geen training op hun gegevens. Voor de gevoeligste dossiers, zoals in de jeugdzorg of de ggz, bespreek je per toepassing een opzet op eigen servers of in een afgeschermde Europese cloud.
Waar levert AI in de zorg de meeste tijd op?
In de administratie. Verslaglegging is vaak de beste plek om te beginnen, gevolgd door triage, planning, communicatie met patiënten en codering. Meet vooraf hoeveel tijd een proces nu kost, zodat je na een proef weet wat het oplevert, en neem de koppeling met het EPD vanaf de eerste dag mee.