Het landschap is in 2026 anders dan in 2018. Naast klassieke RPA-bots staat nu agentic AI: software die taal en context begrijpt, en daarmee processen kan automatiseren die voorheen te variabel waren. Een inkomende e-mail triëren naar de juiste afdeling, een ongeordend document classificeren, een telefoongesprek beantwoorden volgens een script: zaken waar pure RPA op stuk liep, lossen agents nu af. Het verschil zit in voorspelbaarheid versus flexibiliteit. RPA is sneller en goedkoper voor strakke processen, agentic AI is robuuster bij variatie. In de praktijk is hybride bijna altijd de juiste route: RPA voor de gestructureerde stappen, agentic AI voor de stappen waar oordeel nodig is.
De toolkeuze is breed. UiPath en Blue Prism zijn de enterprise-veteranen met de hoogste licentiekosten. Microsoft Power Automate is logisch als je organisatie al in M365 leeft. Automation Anywhere en Workato spelen in het middensegment. n8n en Make zijn open-source of low-cost alternatieven die voor scale-ups vaak voldoen, en custom Python is de meest flexibele route voor wie al een ontwikkelteam heeft. DataDream is tool-onafhankelijk: per project wordt bekeken welk pakket de beste verhouding biedt tussen Total Cost of Ownership, onderhoudslast, integratie-mogelijkheden en compliance. Geen partnerschappen die het advies kleuren, geen jaarlijkse licenties die worden doorberekend als ze niet nodig zijn.
De aanpak is bouwen in plaats van licenseren. Voor de meeste MKB-cases is een custom workflow op n8n of Python goedkoper over drie jaar dan een UiPath-licentie. Het systeem wordt opgezet in een EU-only omgeving die jij beheert, met audit-trails standaard ingeschakeld voor AI Act-conformiteit. Een traject begint met één afgebakende use case, meet wat het oplevert in tijd of foutpercentage, en breidt pas dan uit. Voor strategisch advies over RPA-vs-agentic-keuzes zie AI-strategie. Voor agentische AI-implementaties zonder klassieke RPA-laag zie AI-agents; de bredere automatiseringsroadmap staat apart.